معاون استاندار و فرماندار ویژه مشهد مقدس
محمد رحیم نوروزیان  
 
   ارسال پیام     






 

    .     .     .
۱۳۹۲/۰۶/۱۲

مساجد ومدارس قدیمی

 

 

 

 

 

 

 

 

محمدرحیم نوروزیان
فرماندارشهرستان مشهد

 

 

 

 

***ارتباط با فرماندار***



 

مساجد

 



مسجد بالاسر
مسجد بالاسر بعد از روضه منور از لحاظ قدمت تاریخی ترین بنای حوزه حرم مطهر است . این مسجد کوچک در غرب بقعه منوره و بالاسر مبارک بین حرم و رواق دارالسیاده است و دارای هشت متر طول چهار و نیم متر عرض و ده متر طول چهار و نیم متر عرض و ده متر ارتفاع می باشد .
مسجد بالا سر دارای سه صفه شرقی , غربی و شمالی است , صفه شرقی به حرم مطهر متصل می باشد. زائران پس از طواف و زیارت از طریق آن به مسجد بالاسر وارد می شوند و به اعتقاد : الصلوه عند راس امام در آنجا 2 رکعت نماز زیارت به جا می آورند . بنابر نقلی در گذشته بین حرم وصفه شرقی مسجد دیواری وجود داشته است که در سال 1227 این دیوار برداشته شده و مسجد به حرم متصل گردیده است . صفه شمالی مسجد به رواق دارالشکر مرتبط است . در ضلع جنوبی مسجد بالاسر محرابی از کاشی معرق با سبکی بسیار جالب دیده می شود. در کنار این محراب تاریخ 1363 و در طرف دیگر آن نام کاشی ساز و نقاش محراب از همان کاشی گره سازی شده است. تزئینات و کاشی کاری ازاره مسجد بالاسرعین ازاره حرم مطهر و در ادامه آن است .در بالای ازاره کتیبه سنگ حرم با ابیات فارسی به خط نستعلیق و با خط سیاه حد فاصل بین ازاره مسجد و معرق کاری دیوارها را تشکیل می دهد . مطلع ابیات ضلع شرقی و جنوبی مسجد چنین آمده است :

تبارک الله از این روضه همایون فر که برتر از دوجهان است نزد اهل هنر


و در مقطع آن می خوانیم :

نوشت کلک دبیر از برای تاریخش که نصب شد گویی در حریم کعبه حجر


در بالای طاق متصل به حرم مطهر دو بیت زیر از دعبل خزاعی شاعر اهل بیت در مورد دفن حضرت به کاشی معرق نقش بسته است :

قبران فی طوس خیرالناس کلهم و قبر شر هم هذا من العبر
ما ینفع الرجس من قرب الزکی و لا علی الزکی یقرب الرجس من طرر


(دو قبر در طوس در کنار یکدیگرند , یکی قبر بهترین انسانها و دیگری گور بدترین آنها و این از عبرتهای روزگار است . نه همجواری پلید با پاک به او سودی می رساند و نه نزدیک بودن پاک به پلید وی زیان می رساند)
در معرق کاری مسجد بالاسر آیاتی از قرآن و نیز عباراتی مانند یا مجیب المضطرین مکتوب است
سابقه تاریخی مسجد بالاسر
بنا به شواهد تاریخی مسجد بالاسر را ابوالحسن عراقی معروف به دبیر حدود هزار سال قبل ساخته و مدفن او در جوار همین مسجد است . ابن بطوطه جهانگرد معروف در سال 734 از مشهد دیدن کرده ضمن مشاهده قبر علی بی موسی الرضا (ع) به مسجد بالاسر که در کنار بارگه رضوی بوده اشاره نموده است.

مسجد گوهرشاد
یک از بناهای باشکوه عهد تیموری اوایل قرن نهم هجری مسجد گوهرشاد است که در جنوب حرم قرار دارد
ـ بانو گوهرشاد ، همسر میرزا شاهرخ تیموری ، در سال 821 هـ ق این مسجد را بنا نهاد .
ـ در تزئین مسجد دستان فرزند هنرمندش بایسنقر میرزا شاهکارهایی استثنایی برجای گذاشته شده است .
ـ این مسجد توسط معمار معروف ایرانی قوام الدین شیرازی ساخته شده است .
ـ تاریخ بنای مسجد در کتیبه سردر ایوان مقصوره با کاشی معرق به چشم می خورد .
ـ مسجد با صحنی به وسعت 2800 متر مربع و 6048 متر مربع زیربنا دارای 4 ایوان و 7 شبستان و 6 درب می باشد
ـ نام بانوگوهرشاد بانوی مسجد در ایوان شمالی معروف به ایوان دارالسیاده برکاشی معرق به خط ثلث نوشته شده است .
ـ این ایوان با معرق کاری زیبا تزئین شده است و در سر درب ورودی آن به حرم مطهر پنجره ای نقره ای از آثار قاجاریه نصب شده است .
ـ طاقهای گنبدی شکل و بنای گنبد و مناره های مسجد با ویژگی و تزئینات خاص و با استفاده از سبک مقرنس ، هم چنین نقوش و خطوط دیواری بر روی زمینه گچی و معرق کاری عصر تیموری جلوه های بی نظیر را به نمایش گذاشته است .
ـ گفتنی است این بنای باستانی نمونه کامل و برجسته هنر ایرانی به شمار می رود که تمام خصوصیات و ویژگیهای معماری سنتی در آن به کار رفته است .
ـ ایوان جنوبی مسجد با نام ایوان مقصوره دارای 500 متر مربع مساحت و 37 متر طول و 5/25 متر ارتفاع می باشد
ـ گنبد رفیع فیروزه ای مسجد بر فراز ایوان مقصوره بر عظمت این بنا افزوده است .
ـ ارتفاع گنبد 41 متر و فضای خالی بین دو پوشش گنبد 10 متر است .
ـ سطح خارجی آن با آجر لعاب دار و یک کتیبه با خط کوفی تزئین یافته است .
ـ در دوطرف ایوان دو مناره با ارتفاع 43 متر از کف مسجد ساخته شده است که بر شکوه و عظمت هرچه بیشتر آن افزوده است .
ـ محراب یک پارچه از سنگ مرمر با تزئینات و کنده کاری و کتیبه ای در میان مقرنس کاریها حکایت گر هنر آن دوران است .

ـ منبر معروف صاحب الزمان : در کنار محراب ایوان مقصوره منبر بزرگی قرار دارد که در بین مردم به منبر امام زمان ( عج ) معروف است .
ـ این منبر نفیس از چوب گردو و گلابی با شیوه منبت کاری بدون به کار رفتن میخ و یا هر فلز دیگر در آن به دست پرتوان استاد محمد نجار خراسانی منبت کار معروف عصر فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است .

مسجد ملاهاشم
این مسجد که ساختمان جدید آن درسال های اخیر احداث شده است درحاشیه ضلع شمالی و ابتدای خیابان شیرازی و در غرب مدرسه نواب واقع شده است . و دارای 606 متر مربع مساحت است و 1516 متر مربع زیربنا دارد .
عملیات ساختمان مسجد ملاهاشم از سال 1375 آغاز و در 1377 به بهره برداری رسیده است . این بنا به سبک معماری اسلامی و با نمای آجری و کاشی ساخته شده و دارای یک مناره آجری است .


مدارس قدیمی

مدرسه خیرات خان
درضلع شمالی بست قدیمی پایین خیابان ( شیخ حر عاملی ) و در شمال شرقی حرم مطهر و در شرق مهمانسرای حضرت واقع شده است. ساختمان این مدرسه از یادگارهای عهد صفوی است که درزمان شاه عباس دوم و به سال 1075 ق. توسط یکی از بزرگان به نام خیرات خان احداث شده و موقوفاتی نیز برای آن اختصاص یافته است. پس از بازسازی های اخیر حریم حرم، هم اکنون مدرسه خیرات خان به عنوان قسمتی از دانشگاه اسلامی رضوی استفاده می شود.
شکل مدرسه چهار ضلعی و از نوع دو ایوانی است. درچهار ضلع مدرسه حجره هایی دریک یا دو طبقه وجود دارد و صحن مدرسه مفروش به سنگ و مزین به چهار باغچه مشجر و آب نمای بزرگی دروسط صحن است. نمای ظاهری ساختمان آجری و در بخش های گوناگون با کاشی های هفت رنگ ، کتیبه کاری و مقرنس سازی زینت یافته است.
درحال حاضر مدرسه دارای 80 حجره بازسازی شده می باشد و قسمت اعظم آن خوابگاه است. این بنای قدیمی در بازسازی های اخیر در مساحتی بالغ بر 2000 متر مربع و با تلفیقی از معماری جدید و سنتی احیا شده است.

مدرسه میرزا جعفر
این مدرسه قدیمی دومین واحد از ساختمان های قدیمی دانشگاه رضوی است.ساختمان مدرسه به جز ایوان شمالی و کتابخانه ، نوسازی شده اما همان ساختار اولیه در سبک جدید مورد توجه قرار گرفته است . این بنا در ضلع شمالی صحن انقلاب واقع شده و از یادگارهای عهد صفویه است که به سال 1059 ق. توسط یکی از تجار خراسان که مدتی را در هندوستان ساکن بوده است ، احداث شد. موقوفاتی نیز داشته است. مدرسه میرزا جعفر درسال 1285ق. توسط محمد ناصر خان ظهیر الدوله والی وقت خراسان تعمیر اساسی شده است.
بنای جدید مدرسه در دو طبقه با حدود بیست هزار متر مربع مساحت احداث شده و دارای سالن غذاخوری با ظرفیت 600 نفر و دیگر امکانات رفاهی و بهداشتی است. واحد انتشارات و سالن اجتماعات و کتابفروشی و اتاق های اداری و آموزشی و کلاس ها در طبقات دوم و سوم می باشد.

مدرسه نواب
این مدرسه قدیمی که در سال های اخیر کلاً نوسازی شده در ابتدای خیابان شیرازی واقع شده و از بناهای مربوط به دوره شاه سلیمان صفوی است . ساختمان مدرسه دو طبقه و از آجر ساخته و با کاشی تزیین شده است. این بنا به خواست میرزا صالح نقیب رضوی از اشراف و سادات مشهد احداث شده و چون به نواب مشهور بوده به مدرسه صالحیه نواب شهرت یافته است.
ساختمان جدید مدرسه درسال 1375 به بهره برداری رسید. این بنا درزمینی به مساحت 2650 متر مربع و زیر بنای 7450 متر در سه طبقه و با رعایت سبک معماری اسلامی احداث شده و دارای کتابخانه و امکانات مختلف است و کتیبه قدیمی مدرسه در دیوار کتابخانه نصب شده است.


 


منبع : فرمانداری مشهد
تعداد بازدیدها : ۱۶۵۱


مطالب مرتبط با این موضوع :


کلیه حقوق این پورتال محفوظ و متعلق به استانداری خراسان رضوی می باشد.

نظرسنجی
مطالب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟
آماربازدیدکنندگان